ความเหลื่อมล้ำในการเข้าถึงบริการสาธารณสุขยังคงเป็นโจทย์ระดับโครงสร้างที่สำคัญของประเทศไทย โดยเฉพาะในพื้นที่ห่างไกล อย่าง ตำบลผาช้างน้อย อำเภอปง จังหวัดพะเยา ซึ่งเผชิญกับ "ข้อจำกัดทางภูมิศาสตร์เชิงโครงสร้าง" อย่างรุนแรง ด้วยระยะทางที่ต้องใช้เวลาเดินทางสู่ตัวเมืองนานกว่า 1 ชั่วโมง และภาระงานของเจ้าหน้าที่ รพ.สต. ที่ต้องดูแลประชากรครอบคลุมถึง 8 หมู่บ้านบนพื้นที่สูง คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยพะเยา ได้ลงพื้นที่ทำงานร่วมกับชุมชน ระบบนิเวศสุขภาพดิจิทัลในพื้นที่ดังกล่าว ผ่านโครงการ "Line Fast Care" ก่อนจะถูกยกระดับสู่การเป็นนวัตกรรมสุขภาพอัจฉริยะภายใต้ชื่อ "ภูลังกาแคร์"
การนำเทคโนโลยีมาใช้ไม่ใช่เพียงทางเลือก แต่เป็นการปิดช่องว่าง ระหว่างนโยบายรัฐและการปฏิบัติจริงในพื้นที่ โดยระบบนี้ใช้เทคโนโลยี AI ช่วยตอบคำถามด้านการแพทย์เบื้องต้นและสนับสนุนการทำงานของ อสม. ให้มีประสิทธิภาพมากขึ้นผ่านฟังก์ชันต่างๆ เช่น การประเมินสุขภาพจิต การคำนวณโภชนาการ และระบบขอความช่วยเหลือฉุกเฉิน (SOS) ที่ระบุตำแหน่งได้แม่นยำ
โครงการนี้มุ่งแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำด้านระยะทางและภาษาในกลุ่มชาติพันธุ์ โดยเน้นการสร้างความยั่งยืนผ่านการฝึกอบรม นวัตกรชุมชน และการมีส่วนร่วมของผู้นำท้องถิ่น นอกจากนี้ยังเป็นการบูรณาการเรียนการสอนแบบ Active Learning เพื่อให้นิสิตได้สัมผัสวิถีชีวิตจริงและช่วยส่งเสริมคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุในพื้นที่อย่างรอบด้าน
นวัตกรรมบนฐานความต้องการจริง
รศ.ดร.เกษแก้ว เสียงเพราะ รองคณบดีฝ่ายวิจัยและนวัตกรรม และอาจารย์ประจำสาขาวิชาอนามัยชุมชน คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยพะเยา เจ้าของโครงการ “การพัฒนาเครือข่าย FAST CARE เพื่อดูแลสุขภาพของผู้สูงอายุพื้นที่ตำบลผาช้างน้อย อำเภอปง จังหวัดพะเยา” ให้สัมภาษณ์ “กรุงเทพธุรกิจ” ว่าเมื่อก่อนผู้สูงอายุหรือคนในชุมชนหากมีข้อสงสัยด้านสุขภาพ หรือมีปัญหาสุขภาพจำเป็นต้องเดินทางไปสอบถามที่โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.) หรือสถานีอนามัย ซึ่งมีช่องว่างในการเข้าถึงข้อมูล และทำได้ยาก
“กลุ่มชาวบ้านที่อยู่บนพื้นที่ห่างไกลจากตัวเมือง อย่าง ตำบลผาช้างน้อย อำเภอปง จังหวัดพะเยา มีความหลากหลายทางชาติพันธุ์ โดยเฉพาะกลุ่ม ชาวอิ้วเมี่ยน (Iu Mien) และผู้สูงอายุส่วนใหญ่สื่อสารด้วยภาษา อีกทั้งใช้เวลาเดินทางเข้าเมืองประมาณ 1 ชั่วโมง รพ.สต. แห่งเดียวต้องดูแลถึง 8 หมู่บ้าน ทำให้การดูแลอาจไม่ทั่วถึง ทางทีมวิจัยได้พัฒนา "Line Fast Care" ขึ้นเพื่อใช้เป็นสื่อกลางในการสื่อสารระหว่างชาวบ้านกับอสม.ในพื้นที่ และปัจจุบันได้พัฒนาต่อเนื่องนวัตกรรมสุขภาพอัจฉริยะภายใต้ชื่อ "ภูลังกาแคร์" โดยบูรณาการร่วมกับหมอพื้นบ้าน ที่มีความเชี่ยวชาญการฝังเข็มและการครอบแก้ว”